Can Yücel 100 Yaşında
Can Yücel 100 Yaşında: Yaşamı, Şiir Anlayışı ve Eserleri
| “Şiir insanlığın kurtuluşu doğrultusunda ölümcül bir denemedir.” — Can Yücel |
Can Yücel’in 100. yaş günü vesilesiyle, Türk edebiyatının usta şairini ve çevirmenini saygıyla anıyoruz.
Köy Enstitülerinin kurucusu Hasan Âli Yücel’in oğlu olan Can Yücel (1926–1999) Cambridge Üniversitesi eğitimi, BBC Türkçe Yayınları deneyimi, Sevgi Duvarı ve Bir Siyasinin Şiirleri gibi eserleriyle Türk şiirine sokak dilini ve mizahı kazandırmıştır. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları olarak usta kalem Can Yücel’in hayatını, şiir anlayışını ve tüm eserlerini Modern Türk Edebiyatı Klasikleri dizimizde okurlarla buluşturmaya devam ediyoruz.
Can Yücel Kimdir? (Eğitimi, Hayatı ve Kariyeri)
Can Yücel, 21 Ağustos 1926’da İstanbul’da doğdu. Annesi Gülsüm Refika Hanım, babası ise Köy Enstitülerinin kurucusu ve eski Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel’dir. Ortaöğrenimini Ankara Atatürk Lisesinde tamamladıktan sonra, yükseköğrenimini Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Klasik Filoloji Bölümünde ve ardından İngiltere’de Cambridge Üniversitesi’nde sürdürdü.
Yurt dışı eğitimi sonrasında bir süre Londra’da BBC Radyosu Türkçe Bölümü’nde çalışan Yücel, Türkiye’ye döndükten sonra çeşitli elçiliklerde çevirmenlik yaptı ve turizm rehberliği görevlerinde bulundu.
Şiir yazmaya üniversite yıllarında başlayan ve ilk şiirleri 1945’ten itibaren çeşitli dergilerde yayımlanan Can Yücel‘in ilk şiir kitabı Yazma, 1950 yılında okurla buluştu. 1959’da ise derlediği çeviri şiirleri Her Boydan kitabında topladı.
1965 sonrası toplumsal-siyasal konulara yoğunlaşan Yücel; 12 Mart 1971 döneminde Che Guevara ve Mao Zedong’dan yaptığı çeviriler gerekçe gösterilerek 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 1974 genel affıyla özgürlüğüne kavuşan şair, hapishanedeyken kaleme aldığı Bir Siyasinin Şiirleri kitabı ile geniş kitlelere ulaştı. 12 Eylül 1980 sonrasında ise Rengâhenk kitabı toplatıldı. Yaşamının son yıllarını Muğla’nın Datça ilçesinde geçirdi ve 12 Ağustos 1999’da aramızdan ayrıldı.
Özet Bilgi Tablosu
| Özellik | Detay |
| Doğum – Ölüm | 21 Ağustos 1926 (İstanbul) – 12 Ağustos 1999 (İzmir) |
| Eğitim | Ankara Atatürk Lisesi, Ankara Üni. DTCF Klasik Filoloji, Cambridge Üniversitesi |
| Ailesi | Hasan Âli Yücel (Babası), Gülsüm Refika Yücel (Annesi) |
| İlk Şiir Kitabı | Yazma (1950) |
| Çevirmenlik Kariyeri | BBC Radyosu, Elçilik Çevirmenliği / Shakespeare, Lorca, Brecht çevirileri |
| Öne Çıkan Şiir Kitapları | Sevgi Duvarı, Bir Siyasinin Şiirleri, Rengâhenk, Gökyokuş, Ölüm ve Oğlum, Maaile |
Can Yücel’in Şiir Anlayışı ve Poetikasının Dönüşümü
Can Yücel, 1960’lardan sonra yola çıktığı Garip şiirinden farklı bir mecraya kaymış, dili İkinci Yeni şairleri gibi deforme etmeden siyasallaştırmış ve sokak dilinin samimi zenginliğini şiirine taşımıştır. Doğa, insanlar, toplumsal olaylar, kavramlar ve aile sevgisi (“Hayatta Ben En Çok Babamı Sevdim”, “Küçük Kızım Su’ya”, “Güzel’e”) onun şiirinin en temel ilham kaynakları olmuştur.
| “Ben şiiri ciddiye almıyorum ki zaten, yeter ki şiir beni ciddiye alsın! Davetsiz misafirdir… Pat diye gelir o, ya bir Afrika menekşesini ya ölen bir delikanlıyı bahane eder, oturur karşıma, kaldırabilirsen kaldır artık.” — Can Yücel |
Şiirsel Gelişim Dönemleri
- İlk Dönem (1950’ler): Yazma kitabıyla başlayan, Klasik Filoloji ve Batı edebiyatı birikimini taşıyan yalın söyleyiş dönemi.
- Hapishane ve Siyasi Şiirler Dönemi: Sevgi Duvarı’ndan sonra yayımladığı Bir Siyasinin Şiirleri ile cezaevi deneyimini şiirine aktardığı, poetikasını bir “anti-şiir” noktasına yaklaştırdığı evre.
- Sentez ve Çeviri Dönemi: Rengâhenk, Gökyokuş, Maaile ve Ölüm ve Oğlum kitaplarında Türkçenin tüm olanaklarını sokak ağzıyla birleştirdiği olgunluk dönemi. Ayrıca William Shakespeare, Federico García Lorca ve Bertolt Brecht’i “Türkçe söyleyerek” edebiyatımıza eşsiz çeviri oyunlar kazandırmıştır.
Dönemin önemli yazarlarından Ferit Edgü, Can Yücel’in şiiri hakkında şu değerlendirmeyi yapmaktadır: “Can Yücel, 1960’lardan sonra yola çıktığı Garip şiirinden çark etmişti ama bu şiirin muhalif tavrına her zaman sadık kaldı. Dili İkinci Yeni şairleri gibi deforme etmeden siyasallaştırarak, sokak diliyle zenginleştirerek yeni açılımlar kazandırdı şiirine.”
Can Yücel ilk şiir kitabını ne zaman yayımladı?
Can Yücel’in ilk şiir kitabı Yazma, 1950 yılında okuyucuyla buluşmuştur.
Can Yücel hangi dünya edebiyatı klasiklerini çevirmiştir?
Can Yücel William Shakespeare, Federico García Lorca ve Bertolt Brecht gibi dünyaca ünlü yazarların tiyatro oyunlarını ve şiirlerini kendi özgün üslubuyla Türkçe söyleyerek dilimize kazandırmıştır.
Can Yücel’in Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’ndan çıkan eserleri hangileridir?
Yazma, Sevgi Duvarı, Bir Siyasinin Şiirleri, Rengâhenk, Gökyokuş, Ölüm ve Oğlum ve Maaile başta olmak üzere usta şairin tüm eserleri Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından yayımlanmaktadır.
